Lot en Ralph tussen de Asians

Monniken. Mijn eerste associatie bij dat woord is altijd de taalles op de basisschool: monniken is met een ‘k’, havikken met twee. Waarom heb ik nooit begrepen, maar ik troostte mezelf altijd met de gedachte dat ik het woord toch maar een enkele keer in mijn leven op papier zou hoeven zetten. Los van de frustrerende dictees.

Mijn tweede associatie bij het woord zal na deze reis zeker weten Myanmar zijn. Dat Myanmar boeddhistisch was wist ik, maar dat er zo veel monniken zouden rondlopen had ik niet verwacht. Op elk willekeurig moment van de dag kan ik om me heen kijken en er zeker van zijn dat ik iemand in een roodbruin gewaad aantref.

Ze zijn er in alle soorten en maten. De grote hoeveelheid monniken heeft er deels mee te maken dat een man volgens het Burmese boeddhisme wordt geacht twee keer in zijn leven enige tijd in het klooster door te brengen: tussen zijn tiende en twintigste een paar maanden, en nog ergens op latere leeftijd. Daarnaast is de Burmese samenleving gewoon door en door boeddhistisch en is toetreding tot het klooster het hoogst haalbare. Monniken hebben dan ook een status die ze voorziet van een behoorlijk aantal privileges, waaronder het recht op een zitplaats op de eerste rij van de bus. Als een monnik een afgeladen lokale bus in stapt dan is het opstaan geblazen.

Het intense boeddhisme geeft Myanmar een bijzonder karakter en uiterlijk. Ik durf bijna te beweren dat het landschap net zo veel gouden pagodes telt als dat er monniken zijn. De pagodes steken vaak statig uit boven de groene omgeving en stralen iets mysterieus uit, verwijzend naar verloren koninkrijken. Diegene die nog in gebruik zijn worden druk bezocht, zowel door de lokale bevolking als door pelgrims. Er wordt gebeden en gereciteerd, maar er wordt ook gehandeld, gegeten en gesocialized: de tempelgebouwen en het boeddhisme vormen het hart van de samenleving.

Ook het dagelijks leven en de sociale orde wordt bepaald door de regels van het boeddhisme, wat bepaalde nadelen met zich meebrengt. Zo mogen vrouwen zich letterlijk niet boven mannen begeven op openbare plaatsen, wat betekent dat ik al een paar keer als stapelvee in een overvolle pick-up ben geduwd, terwijl Ralph op het dak kon genieten van de frisse lucht en het uitzicht. Het zijn kleine concessies die ik moet doen, maar de logica erachter maakt ze tenenkrommend: “We have our customs and they are hard to explain. But  women are inferior to men and that’s why they pray to become a man in their next life.” Volgens het hier heersende boeddhisme zijn vrouwen ‘impure’. De meest heilige plaatsen mogen door vrouwen niet worden betreden en de grote hoeveelheid vrouwelijke monniken die Myanmar rijk is geniet ook niet de privileges van de mannelijke collega’s.

Toch vraag ik me soms af of juist die mannelijke collega’s wel zo ‘puur’ zijn. Officieel moeten monniken afstand doen van alle aardse lusten en bezittingen, een voorwaarde om Nirvana te bereiken, maar niet zelden zie je hoe een monnik met rottende tanden van de betelnoot afrekent voor de zojuist door hem genuttigde maaltijd en cola. Blijkbaar zijn ook zij niet ongevoelig voor geld en verslavingen. Dat er zulke exemplaren tussen zitten verbaast echter niks op zo’n grote monnikengemeenschap. Over het algemeen zijn het goedlachse mannen, die enigszins nieuwsgierig naar de westerse samenleving maar al te graag op de foto gaan. En het levert een bijzonder straatbeeld op als ze in lange rijen de deuren lansgaan voor de voedselinzameling, met zijn tweeen achterop een motor zitten, of met opgehezen gewaden een potje voetbal spelen in de tuin van het klooster. Monniken maken een groot deel uit van de Burmese samenleving en mogen dan ook vooral positief genoemd worden. En wat dat betreft ben ik blij dat ik vroeger op school toch heb opgelet.